Dərc olunub:
Maşınqayırmada kardan ötürməsi oxları üst-üstə düşməyən və bucaq altında yerləşə bilən vallar arasında moment və fırlanmanın ötürülməsində vacib rol oynayır. Bu sistemlər avtomobillərdən ağır avadanlıqlara qədər istifadə olunur. Məqalədə kardan valının quruluşu, iş prinsipi, tətbiqi və mexaniki ötürmələr üçün əhəmiyyəti izah edilir.
Quruluşu
Kardan oynağı aralıq hissə — çarpazla birləşdirilən iki çəngəldən ibarətdir. Çəngəllər aparıcı və aparılan elementləri bağlayır, çarpaz isə oxlar arasındakı bucaq fərqində tələb olunan hərəkətliliyi təmin edir. Çəngəl və çarpazlar moment və fırlanma yüklərinə uyğun polad kimi möhkəm materiallardan hazırlanır. Kardan valı oynaqları və val elementlərini vahid ötürmə qovşağında birləşdirir.
İş prinsipi
Kardan oynağı momenti bucaq altında yerləşən oxlar arasında ötürür. Aparıcı element fırlandıqda çarpaz mövqeyini dəyişir və hərəkəti aparılan elementə çatdırır. Oynaqlı quruluş vallar arasındakı bucağın dəyişməsinə imkan verir. Bərabər fırlanma üçün düzgün konstruksiya və oynaqların qarşılıqlı mövqeyi lazımdır; tək kardan oynağı sıfırdan fərqli iş bucağında öz-özünə sabit bucaq sürəti təmin etmir.
Müxtəlif sahələrdə tətbiqlər
Kardan valları qovşaqların qarşılıqlı mövqeyini nəzərə alaraq güc ötürə bildiyi üçün geniş istifadə olunur:
- Avtomobil istehsalı. Arxa və tam ötürücülü avtomobillərdə transmissiyanı aparıcı körpüyə bağlayır, moment ötürür və asqının hərəkətinə imkan verir. Bu, nahamar səthdə də vacibdir.
- Ağır texnika. Tikinti, mədən və kənd təsərrüfatı maşınlarında uzaq qovşaqlar arasında güc ötürmək lazımdır. Kardan valları mühərrikləri, reduktorları və aparılan mexanizmləri birləşdirir.
- Sənaye istehsalı. Ötürmə hissələrinin qarşılıqlı mövqeyinin nəzərə alınması tələb olunan nasoslarda, kompressorlarda, konveyerlərdə və başqa avadanlıqlarda istifadə olunur.
- Gəmi ötürmələri. Qovşaqların mövqeyində mümkün dəyişikliklərlə gücü mühərrikdən pər valına ötürür.
Maşınqayırma üçün əhəmiyyəti
Kardan ötürməsinin etibarlı iş üçün vacib xüsusiyyətləri var:
- Birləşmənin hərəkətliliyi. Oynaqlar bucaq fərqinə imkan verir. Uyğun teleskopik və ya şlisli birləşmələrdə oxboyu hərəkət və qovşaqlar arasındakı məsafə dəyişməsi də kompensasiya olunur.
- Moment ötürülməsi. Val müxtəlif bucaqlarda yerləşən komponentlər arasında moment ötürür və fərqli ötürmə quruluşlarına imkan verir.
- Vibrasiyanın idarə olunması. Düzgün seçilmiş, quraşdırılmış və balanslaşdırılmış ötürmə yanlış qarşılıqlı mövqedən yaranan əlavə yükləri və vibrasiyanı azaldır. Bu, avadanlığın ömrü və istismar rahatlığı üçün vacibdir.
Gücötürmə sistemlərində kardan valı
Kardan valı oxları üst-üstə düşməyən fırlanan komponentləri birləşdirib gücü iş bucağı altında ötürən mexaniki qovşaqdır. Adı 16-cı əsrdə yaşamış italyan riyaziyyatçı və mühəndis Cerolamo Kardano ilə bağlıdır. Zamanla belə ötürmələr avtomobillərdə, qatarlarda, gəmilərdə və ağır texnikada tətbiq olunub.
Geniş yayılmış konstruksiyalarda iki kardan oynağı istifadə edilir. Hər birində çəngəl yastıqlarında yerləşdirilmiş dörd boyunlu çarpaz var. Oynaq birləşdirilmiş hissələr arasındakı bucağı dəyişməyə və eyni zamanda fırlanma ötürməyə imkan verir.
Birinci və ikinci oynaqlar valı aparıcı və aparılan qovşaqlara bağlayır. Düzgün iş bucaqları və oynaqların qarşılıqlı mövqeyi fırlanmanın qeyri-bərabərliyini kompensasiya etmək üçün vacibdir. Ötürmənin həndəsəsi konkret konstruksiya və iş şəraiti üçün yoxlanır.
Kardan ötürməsi oxları üst-üstə düşməyən qovşaqlar arasında güc ötürməyə imkan verir. Nisbətən yığcamdır və məhdud məkanda işlədilə bilər. Tələb olunan səmərəlilik və icazə verilən yük konkret məhsul üçün qiymətləndirilir.
Arxa ötürücülü avtomobildə kardan valı ön tərəfdəki transmissiyanı arxa körpüyə bağlayır. Ekskavatorlarda, kranlarda və başqa ağır texnikada mexanizmlərin mürəkkəb qarşılıqlı yerləşməsində güc ötürür.
Bucaq fərqi ilə işləmək qabiliyyəti, yığcamlıq və müxtəlif variantlar kardan valını bir çox maşın və qurğunun vacib hissəsinə çevirir.
Kardan valı istehsalçıları
Dünyada kardan valları və ötürmə komponentləri istehsal edən şirkətlər fəaliyyət göstərir. Nümunələr:
- Dana Incorporated. Avtomobillər, kommersiya nəqliyyatı, kənd təsərrüfatı və sənaye avadanlığı üçün transmissiya və ötürmə hissələri istehsalçısıdır.
- GKN Automotive. Kardan valları və əlaqəli komponentlər daxil olmaqla avtomobil ötürmə sistemlərinin təchizatçısıdır.
- SKF. Mədənçilik, metallurgiya, sellüloz-kağız və gəmi sahələri üçün yastıq, kipləşdirici və gücötürmə hissələri istehsal edir.
- Voith Group. Müvafiq kardan ötürmələri daxil olmaqla energetika, neft-qaz və nəqliyyat üçün sistem, məhsul və xidmətlər təqdim edir.
- Timken Company. Yüklənmiş sənaye ötürmələri üçün yastıqlar və mexaniki gücötürmə komponentləri istehsal edir.
- Walterscheid Powertrain Group. Kənd təsərrüfatı, meşəçilik və sənaye üçün kardan valları daxil olmaqla gücötürmə sistemləri hazırlayır.
- KMS Kılınçlar — kardan valları. Türkiyənin Sakarya şəhərində istehsalçıdır.
Bu siyahı tam deyil. İstehsalçı seçərkən təcrübəni, nüfuzu, məhsul keyfiyyətini, sifarişlə hazırlama imkanlarını və texniki dəstəyi konkret tətbiqin tələbləri ilə müqayisə edin.
